چرا بعد از تصادف گردن درد میگیریم و چطور درمانش کنیم؟

گردن درد بعد تصادف یکی از مشکلاتی است که ممکن است سرنشینان خودرو با آن مواجه شوند. و در بسیاری از موارد به دلیل آسیب شلاقی گردن (ویپلش) ایجاد میشود. ویپلش در اثر حرکت ناگهانی سر به عقب و جلو اتفاق می افتد. بیشتر موارد ویپلش خفیف هستند و طی چند هفته تا حدود ۲ تا ۳ ماه بهبود پیدا میکنند، اما در بعضی افراد علائم بعد از مدتی ظاهر میشوند یا درد برای مدت طولانی تری ادامه پیدا میکند.

اگر پس از ضربه دچار ضعف جدید، علائم عصبی شدید یا رو به تشدید، تغییر در کنترل روده یا مثانه، نشانه های آسیب شدید سر یا گردن درد شدید، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.

چرا بعد از تصادف گردن درد میگیریم؟

ویپلش چگونه ایجاد میشود و چرا علائم با تاخیر ظاهر میشوند؟

ویپلش زمانی رخ میدهد که گردن در اثر یک حرکت ناگهانی، به شکل غیرطبیعی کشیده یا فشرده شود. در بسیاری از تصادف ها، سر ابتدا به عقب و سپس به جلو پرتاب میشود و در این حرکت، عضله ها، رباط ها و ساختارهای استخوانی ستون فقرات تحت فشار قرار میگیرند. این آسیب میتواند باعث رگ به رگ شدن (اسپرین) گردن شود. بیشتر موارد خفیف هستند و طی چند هفته بهبود پیدا میکنند، اما در آسیب های شدیدتر احتمال شکستگی مهره های گردن یا حتی آسیب به طناب نخاعی وجود دارد.

یکی از نکات مهم درباره ویپلش، شروع با تاخیر بعضی علائم است. بخشی از علائم بلافاصله پس از تصادف ظاهر میشوند، اما برخی دیگر حداقل ۱۲ ساعت بعد شروع میشوند و گاهی مشخص شدن همه علائم یک روز کامل یا حتی چند روز طول میکشد.

در پزشکی، مجموعه علائمی که پس از این نوع آسیب ایجاد میشوند با عنوان اختلالات مرتبط با ویپلش (WAD) شناخته میشود. بیشتر بیماران بدون نیاز به جراحی بهبود پیدا میکنند و درمان بر اساس شدت آسیب و علائم انجام میشود.

چه چیزهایی باعث ویپلش میشوند و چه کسانی بیشتر در معرض آن هستند؟

تصادف رانندگی شایع ترین علت ویپلش است، اما این آسیب میتواند در شرایط دیگری نیز رخ دهد:

• برخورد خودرو از عقب و سایر تصادف های وسایل نقلیه
• ورزش های تماسی مانند فوتبال، هاکی و راگبی
• سوار شدن بر ترن هوایی
• زمین خوردن و سقوط

ویپلش ممکن است در هر سنی اتفاق بیفتد، اما احتمال آسیب جدی یا ماندگار در بعضی گروه ها بیشتر است. بزرگسالان بالای ۶۵ سال به دلیل تغییرات مرتبط با افزایش سن، بیشتر در معرض آسیب های عضلانی و استخوانی قرار دارند. زنان نیز در مقایسه با مردان بیشتر در معرض ویپلش ناشی از تصادف هستند. تفاوت در قد و ساختار ستون فقرات، حجم کمتر بافت عضلانی برای جذب نیروی ضربه و تناسب متفاوت پشتی صندلی و هدریست با بدن میتواند در این تفاوت نقش داشته باشد.

علائم گردن درد بعد تصادف

علائم ویپلش معمولاً طی چند روز پس از آسیب شروع میشوند. شایع ترین علائم شامل موارد زیر هستند:

• درد و خشکی گردن
• تشدید درد هنگام حرکت دادن گردن
• کاهش دامنه حرکتی گردن
• سردرد، به ویژه در ناحیه پایه جمجمه
• حساسیت یا درد در شانه، قسمت بالایی پشت یا بازوها
• گزگز یا بی حسی در بازوها
• خستگی
• سرگیجه

در بعضی افراد علائم دیگری نیز دیده میشود:

• تاری دید
• وزوز گوش
• اختلال در خواب
• تحریک پذیری
• مشکل در تمرکز
• مشکلات حافظه
• افسردگی

اگر سردرد همراه با گردن درد برایتان آزاردهنده است، مقاله گردن درد و سردرد توضیح میدهد که چرا این دو علامت اغلب همزمان دیده میشوند.

اگر بعد از تصادف، آسیب ورزشی یا هر نوع ضربه دیگری دچار گردن درد یا یکی از علائم بالا شده اید، بهتر است توسط پزشک معاینه شوید. بررسی زودهنگام کمک میکند شکستگی استخوان یا آسیب های دیگری که ممکن است باعث ایجاد یا تشدید علائم شده باشند، رد شوند.

علائم هشدار: چه زمانی فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر درد به بازو نیز انتشار پیدا میکند، صفحه رادیکولوپاتی و درد رادیکولار اطلاعات بیشتری درباره فشردگی ریشه عصبی ارائه میدهد.

جدول خودارزیابی: درد من چقدر جدی است؟

تشخیص: معاینه، تصویربرداری و آزمون های عصبی

پزشک در ابتدا درباره نحوه وقوع حادثه و علائم شما سؤال میکند. شدت درد، زمان و دفعات بروز آن و میزان تأثیر درد بر فعالیت های روزمره از جمله مواردی هستند که در این مرحله بررسی میشوند.

گردن متحرک ترین و در عین حال آسیب پذیرترین بخش ستون فقرات است. ضربه ناشی از تصادف میتواند عضله، رباط، دیسک، مفصل فاست یا ریشه های عصبی را تحت تأثیر قرار دهد. همین تنوع ساختارهای درگیر توضیح میدهد که چرا علائمی مانند بی حسی دست یا سردرد در قسمت پشت سر میتوانند با آسیب گردن ارتباط داشته باشند و چرا در بعضی بیماران تصویربرداری ضرورت پیدا میکند.

پزشک در معاینه، سر، گردن و بازوها را بررسی و حرکت میدهد و موارد زیر را ارزیابی میکند:

• دامنه حرکتی گردن و شانه ها
• حرکت هایی که باعث ایجاد یا تشدید درد میشوند
• حساسیت به لمس در گردن، شانه ها و پشت
• رفلکس ها، قدرت و حس اندام ها

خود آسیب ویپلش در تصویربرداری دیده نمیشود. هدف اصلی تصویربرداری، بررسی و رد آسیب های دیگری است که ممکن است درد یا سایر علائم را ایجاد کرده باشند:

• رادیوگرافی (اشعه ایکس): از زاویه های مختلف از گردن تصویربرداری میکند و میتواند شکستگی استخوان، آرتروز و مشکلات مشابه را نشان دهد.
• سی تی اسکن: تصاویر دقیق تری از ساختارهای استخوانی ایجاد میکند و برای بررسی آسیب های استخوانی کاربرد دارد.
• ام آر آی (MRI): با استفاده از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی، تصاویر دقیقی از ساختارهای گردن ایجاد میکند و علاوه بر استخوان، بافت های نرم مانند طناب نخاعی، دیسک ها و رباط ها را نیز نشان میدهد.

درمان گردن درد بعد تصادف

درمان های اولیه، ورزش و فیزیوتراپی

روش درمان ویپلش سه هدف اصلی دارد:

• کاهش درد
• بازگرداندن دامنه حرکتی گردن
• کمک به بازگشت فرد به فعالیت های روزمره

انتخاب روش درمان به شدت آسیب و علائم بیمار بستگی دارد. بسیاری از افراد با مراقبت های خانگی و داروهای بدون نسخه بهبود پیدا میکنند، اما بعضی بیماران به داروهای نسخه ای، اقدامات تسکین درد یا فیزیوتراپی نیاز دارند.

برای کنترل درد، پزشک ممکن است یک یا چند مورد از روش های زیر را پیشنهاد کند:

• استراحت کوتاه: یک تا دو روز استراحت در روزهای ابتدایی میتواند مفید باشد، اما استراحت طولانی مدت در رختخواب روند بهبودی را کند میکند.
• سرما یا گرما: قرار دادن کمپرس سرد یا گرم روی گردن به مدت ۱۵ دقیقه و تقریباً هر سه ساعت یک بار میتواند به کاهش ناراحتی کمک کند.
• مسکن های بدون نسخه: استامینوفن و ایبوپروفن معمولاً برای کنترل درد خفیف تا متوسط استفاده میشوند.
• داروهای نسخه ای: در دردهای شدیدتر، گاهی داروهایی از خانواده ضدافسردگی ها برای کنترل دردهای عصبی تجویز میشوند.
• شل کننده های عضلانی: مصرف کوتاه مدت این داروها میتواند عضله های سفت شده را شل و درد را کمتر کند. از آنجا که ممکن است باعث خواب آلودگی شوند، گاهی برای کمک به خواب شبانه نیز استفاده میشوند.
• تزریق بی حس کننده: تزریق لیدوکائین در نواحی عضلانی دردناک ممکن است شدت درد را کاهش دهد و انجام فیزیوتراپی را آسان تر کند. درباره این روش، صفحه تزریق در نقاط ماشه ای (تریگر پوینت) اطلاعات بیشتری ارائه میکند.

ورزش و فیزیوتراپی بخش مهمی از درمان هستند. پزشک ممکن است تمرین های کششی و حرکتی را برای انجام در خانه تجویز کند تا دامنه حرکتی گردن به تدریج برگردد و فرد بتواند فعالیت های معمول خود را از سر بگیرد. کمپرس گرم مرطوب یا دوش آب گرم پیش از تمرین نیز گاهی به کاهش ناراحتی کمک میکند.

اگر درد ادامه پیدا کند یا انجام تمرین ها دشوار باشد، فیزیوتراپیست میتواند با تمرین های تقویتی، اصلاح وضعیت بدن و بازگرداندن حرکت طبیعی گردن به روند توانبخشی کمک کند. در بعضی موارد نیز از TENS (تحریک الکتریکی عصب از روی پوست) استفاده میشود. پژوهش های محدود نشان داده اند که این روش ممکن است برای مدت کوتاهی درد گردن را کاهش دهد و قدرت عضله را افزایش دهد.

گردنبند فومی: امروزه برای استفاده روتین توصیه نمیشود، چون بی حرکت نگه داشتن طولانی مدت گردن میتواند قدرت عضلات را کاهش دهد و روند بهبودی را کند کند. بعضی متخصصان ممکن است استفاده محدود از آن را در روزهای اول یا هنگام خواب مناسب بدانند، اما مدت و نحوه استفاده باید توسط پزشک تعیین شود.

درمان های مداخله ای و جراحی

اگر درد چند ماه ادامه پیدا کند و به درمان های اولیه پاسخ مناسبی ندهد، ممکن است درمان های مداخله ای مطرح شوند. این روش ها کم تهاجمی هستند و با هدف قرار دادن مستقیم منشأ درد، معمولاً با هدایت تصویربرداری انجام میشوند. برای بعضی دردهای مزمن که با استراحت، دارو و فیزیوتراپی به اندازه کافی کنترل نشده اند، این درمان ها میتوانند به کاهش درد و تسهیل توانبخشی کمک کنند.

در مرورهای علمی درباره WAD مزمن، شواهد متوسطی به نفع رادیوفرکانس (نوروتومی با امواج رادیویی) برای دردهای مرتبط با ویپلش وجود دارد. اثر این روش دائمی نیست، اما در میان روش های مداخله ای، رادیوفرکانس از قوی ترین شواهد برخوردار است. در مقابل، تزریق کورتیکواستروئید داخل مفصل فاست و بلاک انتخابی ریشه عصب در تسکین این نوع دردها اثربخشی مشخصی نشان نداده اند. برای آشنایی بیشتر با این گزینه ها، صفحه های تزریقات درمانی برای دیسک گردن و گردن درد مزمن و تزریق در مفاصل فاست را ببینید.

جراحی در درمان ویپلش جایگاه محدودی دارد. درباره تزریق بوتولینوم توکسین (بوتاکس) و همچنین دیسککتومی و فیوژن گردن، شواهد علمی متناقض هستند و اثربخشی قطعی آنها هنوز ثابت نشده است. جراحی معمولاً فقط در موارد نادری مانند بیرون زدگی دیسک یا شکستگی مهره مطرح میشود.

مراقبت در خانه و تمرین های بهبودی

حرکت، فعالیت روزمره و مراقبت های اولیه

چند اقدام ساده در خانه میتواند به بهبود ویپلش کمک کند. برای کاهش درد میتوان از مسکن هایی مانند استامینوفن یا ایبوپروفن استفاده کرد. البته افرادی که سابقه زخم معده، آسم، فشار خون بالا، نارسایی کلیه یا نارسایی قلب دارند، ممکن است نتوانند از داروهای ضدالتهابی استفاده کنند. در این شرایط بهتر است پیش از مصرف این داروها با پزشک مشورت شود.

تا حد امکان فعالیت های روزمره خود را ادامه دهید. ممکن است در روزهای اول کمی درد داشته باشید و یک یا دو روز استراحت لازم باشد، اما پس از آن بهتر است حرکت های ملایم گردن را شروع کنید. گردن را برای مدت طولانی بی حرکت نگه ندارید و بدون توصیه پزشک از بریس یا گردنبند استفاده نکنید.

گردن را به شکل طبیعی و در دامنه ای که برایتان قابل تحمل است حرکت دهید. دامنه حرکات را به تدریج افزایش دهید و هر چند ساعت یک بار گردن را به آرامی در جهت های مختلف حرکت دهید. این تمرین ها را چند بار در روز تکرار کنید و فعالیت های عادی خود را تا حد امکان ادامه دهید. حرکت ملایم گردن به خودی خود باعث آسیب بیشتر نمیشود.

وضعیت بدن نیز در دوران بهبودی اهمیت دارد. هنگام نشستن پشت میز یا کار با کامپیوتر، سر نباید بیش از حد به سمت جلو قرار بگیرد و پشت نیز نباید حالت قوز کرده داشته باشد. سعی کنید هنگام نشستن، بدن را تا حد امکان صاف نگه دارید.

یوگا، پیلاتس و تکنیک الکساندر میتوانند به بهبود وضعیت بدن کمک کنند، اما نقش آنها در درمان گردن درد هنوز به طور کامل مشخص نیست. هنگام خواب نیز استفاده از یک بالش سفت و حمایت کننده برای بسیاری از افراد راحت تر است و بهتر است از بیش از یک بالش استفاده نکنید.

چه زمانی فیزیوتراپی برای ویپلش لازم میشود؟

اگر درد کاهش پیدا نکند، فیزیوتراپیست ممکن است روش هایی مانند کشش (تراکشن)، گرما درمانی یا درمان دستی را پیشنهاد کند. با این حال، آموزش تمرین های مناسب برای انجام در خانه معمولاً یکی از مهم ترین بخش های فیزیوتراپی است.

در بسیاری از موارد، پزشک ابتدا مسکن و تمرین های ملایم را توصیه میکند. اگر علائم طی حدود یک هفته شروع به بهبود نکردند، ممکن است بیمار برای کنترل درد و انجام تمرین های تخصصی گردن به فیزیوتراپی ارجاع داده شود.

اگر درد مزمن شد

در صورت بروز هر یک از شرایط زیر، دوباره به پزشک مراجعه کنید:

• درد به جای بهتر شدن، تشدید شده است.
• درد بیشتر از ۴ تا ۶ هفته ادامه پیدا کرده است.
• علائم جدیدی مانند بی حسی، ضعف یا سوزن سوزن شدن مداوم در بخشی از بازو یا دست ایجاد شده است. این علائم ممکن است نشانه تحریک یا فشار روی عصبی باشند که از طناب نخاعی خارج میشود.

وقتی گردن درد مزمن میشود، ممکن است روش های دیگری برای کنترل آن مورد نیاز باشد. گردن درد مزمن گاهی با اضطراب و افسردگی همراه میشود و این مشکلات نیز ممکن است به درمان نیاز داشته باشند. در چنین شرایطی متخصص درد میتواند گزینه های تخصصی تر را بررسی کند. اگر منشأ درد عصبی باشد، مقاله گردن درد عصبی نیز اطلاعات تکمیلی در اختیار شما قرار میدهد.

پیش آگهی ویپلش در بیشتر موارد خوب است و تا حد زیادی به شدت رگ به رگ شدن گردن بستگی دارد. علائم اغلب بعد از چند روز شروع به کاهش میکنند و بیشتر افراد طی چند هفته بهبودی کامل پیدا میکنند. با این حال، در گروه کوچکی از بیماران ممکن است بعضی علائم برای مدت طولانی باقی بمانند.

پیشگیری در سفرهای بعدی: کمربند و تکیه‌گاه سر

تکیه‌گاه سر صندلی خودرو در بسیاری از موارد بیش از حد پایین تنظیم میشود و این وضعیت میتواند خطر آسیب گردن را هنگام تصادف افزایش دهد. مطالعات نشان داده اند که تنظیم صحیح تکیه‌گاه سر میتواند خطر ویپلش را تا ۲۸ درصد کاهش دهد.

وقتی خودرو از عقب یا پهلو مورد برخورد قرار میگیرد، پایین بودن تکیه‌گاه سر باعث میشود سر با شدت بیشتری به سمت عقب حرکت کند. این حرکت میتواند به استخوان ها یا بافت های نرم گردن آسیب برساند و علائمی مانند درد و خشکی گردن، سرگیجه و سردرد ایجاد کند.

برای محافظت بهتر، تکیه‌گاه سر هر صندلی را متناسب با قد سرنشین تنظیم کنید. فاصله تکیه‌گاه تا پشت سر نباید بیشتر از ۷ سانتی متر باشد و بخش میانی تکیه‌گاه بهتر است هم سطح چشم ها یا بالای گوش ها قرار بگیرد.

سؤالات متداول

جمع بندی

گردن درد بعد تصادف در بیشتر موارد با استراحت کوتاه، حرکت زودهنگام و مراقبت های ساده طی چند هفته بهتر میشود. توجه به علائم هشدار، مراجعه به موقع و پیگیری دردهایی که برای چند هفته ادامه پیدا میکنند، به تشخیص و درمان مناسب کمک میکند.

اگر بعد از تصادف گردن دردی دارید که برطرف نمیشود، تیم کلینیک درد افتخار میتواند با ارزیابی دقیق، علت درد را بررسی و گزینه های درمان غیرجراحی را برای شما مشخص کند.