علل تورم مفاصل انگشتان و نحوه درمان آن ها

دلایل متنوعی می توانند باعث ورم یا پف کردگی انگشتان شوند. این وضعیت زمانی به وجود می آید که اندازه انگشتان از حالت طبیعی فراتر می رود و معمولاً به التهاب مربوط می شود؛ التهابی که ممکن است به دنبال عفونت، آسیب یا یک مشکل زمینه ای ایجاد شده باشد و با علائمی همچون گرمی و درد همراه باشد. در برخی موارد، تورم مفاصل انگشتان به یک اختلال مزمن و عودکننده مانند آرتروز، آرتریت روماتوئید یا نقرس مربوط می شود، یا می تواند ناشی از یک رویداد حاد و کوتاه مدت مثل شکستگی، زخم عفونی یا پدیده «گیر کردن انگشت» باشد. در تجربه بالینی، بسیاری از بیماران تفاوت بین علل مزمن و حاد را کمتر جدی می گیرند.

1. آسیب دیدگی انگشت

زمانی که انگشت آسیب می بیند، وضعیت های مختلفی ممکن است پیش بیاید؛ از «گیر کردن» (jamming) و له شدگی گرفته تا ضربه مستقیم به دست یا انگشتان. بدن به طور فوری واکنش نشان می دهد. جریان خون در محل آسیب افزایش می یابد تا روند ترمیم تسهیل شود و این افزایش خون رسانی منجر به تورم، گرما، قرمزی و درد می شود که بیماران اغلب آن را تحت عنوان فشار یا تپش توصیف می کنند.

برای صدمات جزئی، اقدامات ساده اما موثری وجود دارند. استراحت، استفاده از یخ و بی حرکت نگه داشتن مفصل می توانند از ساختار مفصل محافظت کنند و فرصت بهبود را فراهم کنند. اما اگر آسیب شدید باشد، مثلا پارگی تاندون یا رباط یا حتی شکستگی استخوان، معمولا نیاز به مداخله جراحی برای ترمیم آسیب وجود دارد.

بسیاری از آسیب های خفیف معمولا در ظرف یک تا دو هفته بهبود می یابند. با این حال، کاهش کامل تورم ممکن است تا یک ماه یا بیشتر طول بکشد و حتی در مواردی که پیچ خوردگی رباط یا تاندون وجود داشته باشد، باقی ماندن تورم مفصل ممکن است تا یک سال نیز ادامه پیدا کند. هرچند این موضوع ممکن است بیماران را نگران کند، اما همیشه به معنای آسیب دائمی نیست.

2. عفونت

عفونت یکی دیگر از علل مهم تورم مفاصل انگشتان است. در بسیاری از موارد، باکتری استافیلوکوکوس اورئوس عامل اصلی به حساب می آید و پس از درگیری بافت نرم، واکنش التهابی ایجاد می کند که به تورم پوست و لایه های زیرین منجر می شود.

در برخی مواقع، این مسیر بیماری پیچیده تر می شود. عفونت ممکن است به آرتریت عفونی (septic arthritis) پیشرفت کند و مستقیماً مفصل را تحت تأثیر قرار دهد، باعث موارد زیر شود:

• تب بالا
• لرز
• درد شدید مفصل
• تغییر رنگ در اطراف مفصل
• بدن درد

اگر درمان به موقع انجام نشود، آسیب جدی به مفصل احتمالا رخ می دهد. درمان استاندارد معمولا شامل مصرف آنتی بیوتیک ها برای از بین بردن باکتری های عامل التهاب و درد است و در موارد سیستمیک، تمرکز بر مهار التهاب و جلوگیری از پیشرفت بیماری قرار می گیرد. در تجربه بالینی، تأخیر در آغاز درمان یکی از عوامل تشدید آسیب مفصلی به حساب می آید.

3. آرتروز (استئوآرتریت)

آرتروز یا استئوآرتریت (OA) شایع ترین نوع آرتریت است. این بیماری که به عنوان «ساییدگی و پارگی مفصل» شناخته می شود، معمولا با افزایش سن و فشار مداوم بر مفاصل ارتباط دارد و به تدریج باعث تخریب غضروف می شود، به ویژه در مفاصل دست.

اگرچه ماهیت آرتروز معمولا غیرالتهابی است، اما با از بین رفتن غضروف و تماس مستقیم استخوان ها، التهاب ثانویه ایجاد می شود. این وضعیت میتواند با علائم زیر همراه شود:

درد هنگام استفاده از مفصل

کاهش دامنه حرکتی

احساس ناپایداری مفصل

تورم مفصل

مدیریت این نوع تورم بر اساس کاهش فشار مکرر بر انگشتان است. استفاده از یخ، تقویت عضلات دست و انگشتان برای حمایت بهتر از مفاصل، و پرهیز از حرکات تکراری نقش موثری دارند. داروهای بدون نسخه مثل مسکن ها (OTC) و کورتیکواستروئیدهای تجویزی می توانند در کاهش درد و تورم مؤثر باشند. تجربه نشان می دهد بیمارانی که به تمرینات تقویتی اهمیت می دهند، کمتر دچار عود علائم می شوند.

4. آرتریت روماتوئید (روماتیسم مفصلی)

آرتریت روماتوئید (RA) یک بیماری خودایمنی و التهابی است که در آن سیستم ایمنی به مفاصل حمله می کند. این حملات معمولا به صورت دوره ای و در قالب «شعله ور شدن» یا flares رخ می دهند و اغلب مفاصل مشابه در دو سمت بدن، به ویژه دست ها و انگشتان، را درگیر می کنند.

در این دوره ها، درد و سفتی مفاصل افزایش پیدا می کند و در مراحل پیشرفته حتی تغییر شکل مفصل نیز ممکن است مشاهده شود. علائم همراه شامل تب خفیف و خستگی است که می تواند چند روز تا چند ماه به طول بینجامد. بیماران معمولا از خشکی صبحگاهی طولانی مدت شکایت دارند که فعالیت های روزمره آن ها را مختل می کند.

درمان بر کنترل التهاب و مهار پاسخ ایمنی متمرکز است. داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی، کورتیکواستروئیدها و داروهای بیولوژیک از گزینه های رایج محسوب می شوند. البته هنوز هم مکانیسم دقیق برخی پاسخ های ایمنی در این بیماری کاملا روشن نشده است.

5. آرتریت پسوریاتیک

آرتریت پسوریاتیک (PsA) نیز جزو بیماری های خودایمنی و التهابی است و باعث درد و سفتی مفاصل می شود. حدود 30 درصد از مبتلایان به پسوریازیس به این نوع آرتریت مبتلا می شوند و در بسیاری از موارد، ابتدا پسوریازیس تشخیص داده می شود.

مفاصل اینترفالانژیال دیستال انگشتان، یعنی مفاصل نزدیک به نوک انگشت، بیشتر درگیر می شوند. ویژگی بارز این بیماری داکتیلیت (dactylitis) است که باعث تورم منتشر انگشت و ظاهری شبیه سوسیس می شود.

آرتریت پسوریاتیک اغلب با موارد زیر همراه است:

• خستگی
• حفره‌دار شدن ناخن
• از دست دادن ناخن
• درد شکم
• نفخ
• یبوست
• اسهال
• یوئیت (التهاب لایه میانی چشم)

درمان این اختلال معمولا نیازمند مصرف طولانی مدت دارو برای کنترل التهاب و جلوگیری از پیشرفت بیماری است. در تجربه بالینی، درگیری ناخن ها سرنخ مهمی برای تشخیص زودهنگام به حساب می آید.

6. نقرس

نقرس نوعی آرتریت است که برخلاف موارد قبلی، منشأ خودایمنی ندارد. علت اصلی آن افزایش اسید اوریک خون است که منجر به تشکیل کریستال هایی در مفصل می شود؛ این تجمعات کریستالی به نام توفی (tophi) شناخته می شوند.

اگرچه انگشت شست پا شایع ترین محل درگیری است، اما سایر انگشتان دست یا پا نیز ممکن است درگیر شوند. درد معمولا بسیار شدید است و بیماران آن را ناگهانی و طاقت فرسا توصیف می کنند، همراه با تورم و سفتی واضح مفصل.

اگر درمان انجام نشود، توفی ممکن است منجر به موارد زیر شود:

• عفونت
• زخم های پوستی (زخم باز)
• یا نوروپاتی (بی حسی یا گزگز)

کاهش سطح اسید اوریک از طریق دارو و اصلاح رژیم غذایی بسیار مهم است؛ محدود کردن مصرف غذاهای غنی از پورین مانند گوشت قرمز، صدف و الکل الزامی است.

داروهای رایج برای کاهش سطح اسید اوریک شامل:

• آلوپریم (آلوپورینول)
• اولوریک (فبوکسوستات)
• پروبالان (پروبنسید)
• کریستکسا (پگلوتیکاز)

هستند. در موارد شدید، ممکن است جراحی مطرح شود.

اسید اوریک چیست؟ این ماده زمانی تولید می شود که بدن پورین ها را تجزیه می کند و پورین ها هم در بدن تولید می شوند و هم از طریق غذاهایی مانند گوشت قرمز، احشاء، برخی غذاهای دریایی و نوشیدنی های الکلی وارد بدن می شوند. افزایش سطح آن در خون با عنوان هایپراوریسمی (hyperuricemia) شناخته می شود.

7. لوپوس

لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE) یک بیماری خودایمنی گسترده است که می تواند بخش های مختلف بدن را دچار مشکل کند. مفاصل نیز از این قاعده مستثنا نیستند و درد و التهاب در آن ها رایج است.

حدود 5 تا 10 درصد از مبتلایان دچار تغییرات مفصلی در انگشتان می شوند، از جمله تغییر شکل گردن قو و انحراف اولنار که باعث انحراف انگشتان به سمت انگشت کوچک می شود. این تغییرات از نظر ظاهری برای بیمار نگران کننده است.

مثل RA، این بیماری معمولا مفاصل دو طرف بدن را درگیر می کند، اما شدت علائم معمولا کمتر است. طیف علائم گسترده است و شامل موارد زیر میشود:

• خستگی شدید
• سردرد
• تب خفیف
• درد و تورم مفاصل
• بثورات پروانه ای شکل روی گونه ها و بینی

درمان با داروهای ضدالتهابی و سرکوب کننده سیستم ایمنی انجام می شود تا التهاب سیستمیک کاهش یابد. هرچند پاسخ به درمان در بیماران متفاوت است.

8. اسپوندیلیت آنکیلوزان

اسپوندیلیت آنکیلوزان (AS) نوعی آرتریت کمتر شایع است که به دلیل التهاب مزمن در محل اتصال ستون فقرات به لگن ایجاد می شود. با این حال، سایر مفاصل از جمله انگشتان نیز ممکن است درگیر شوند.

این بیماری می تواند داکتیلیت ایجاد کند. علاوه بر تورم انگشتان، علائمی مثل

• سفتی مفصل
• درد
• ضایعات پوستی

نیز ممکن است مشاهده شود.

منشأ این بیماری هنوز به طور کامل روشن نشده است. برخی آن را خودایمنی می دانند، گرچه آزمایش های خونی رایج همیشه این موضوع را تأیید نمی کنند، و احتمال تأثیر عوامل ژنتیکی نیز مطرح است.

درمان معمولا شامل کورتیکواستروئیدها، داروهای بیولوژیک و داروهای ضدالتهابی است. در موارد پیشرفته، ممکن است نیاز به جراحی باشد. در تجربه بالینی، تشخیص دیرهنگام می تواند روند بیماری را پیچیده تر کند.

9. ادم گرمایی (ورم ناشی از گرما)

قرار گرفتن در معرض دماهای بالا نیز می تواند باعث تورم انگشتان و سایر اندام ها شود. این وضعیت که ادم گرمایی نام دارد، معمولا به دنبال حضور طولانی مدت در گرما یا پس از نشستن یا ایستادن طولانی بروز می یابد.

برخی افراد بیشتر در معرض خطر هستند. سالمندان، افرادی با اختلالات گردش خون و کسانی که از آب و هوای گرم به سرد سفر می کنند، حساس تر هستند. خوشبختانه، این نوع تورم معمولا خطرناک نیست.

در اکثر موارد، تورم خودبه خود برطرف می شود. اما حرکت دادن و کشش انگشتان، ماساژ ملایم یا بالا نگه داشتن دست می تواند روند کاهش تورم را تسریع کند. البته اگر تورم پایدار بماند، ارزیابی دقیق تر ضروری خواهد بود.

جدول مقایسه آرتروز، روماتیسم، آسیب و عفونت

نحوه کاهش تورم انگشت

اگر علت تورم مشخص نباشد، بهتر است که به پزشک مراجعه شود. این کار می تواند به شما کمک کند تا مشخص کنید آیا نیاز به درمان تخصصی دارید یا خیر.

در موارد خفیف، می توان از روش های خانگی استفاده کرد:

• بالا نگه داشتن دست یا بازو برای تسهیل بازگشت مایعات.
• استفاده از یخ پیچیده شده در پارچه به مدت 15 دقیقه در هر نوبت.
• بستن باند فشاری (کمپرسیون) با احتیاط، بدون ایجاد فشار بیش از حد.
• مصرف داروهای ضدالتهابی بدون نسخه مانند ادویل (ایبوپروفن).

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید

اگر با برخی علائم مواجه شدید، مراجعه به پزشک فوری می شود. این علائم شامل موارد زیر هستند:

• درد شدید
• تغییر شکل انگشت
• ناتوانی در صاف کردن انگشت
• تب
• بدن درد
• بی حسی یا گزگز

علاوه بر این، اگر پس از چند روز از آسیب، درد یا تورم بهبود نیابد، باید به پزشک مراجعه کرد. در تجربه بالینی، نادیده گرفتن این نشانه ها گاهی می تواند به تأخیر در درمان مناسب منجر شود.

درمان های تخصصی در کلینیک درد

برای بیمارانی که تورم مفاصل انگشت با درد مداوم یا محدودیت حرکت همراه است، رویکردهای تخصصی تری وجود دارد. متخصص درد می تواند از روش های غیرجراحی مانند تزریق داخل مفصل کوچک، تزریق اطراف تاندون، بلوک عصبی و سایر مداخلات هدفمند استفاده کند.

این مداخلات با کاهش التهاب و درد، و بهبود حرکت مفصل، شرایطی را فراهم می کنند که بیمار سریع تر به فعالیت های روزمره و برنامه های توان بخشی بازگردد. این بخش معمولا برای بیماران امیدوارکننده است.

نتیجه گیری

تورم انگشتان می تواند ناشی از علل مختلفی مثل آسیب، عفونت، انواع آرتریت یا سایر بیماری های زمینه ای باشد. انتخاب روش درمانی به علت بستگی دارد و بدون تشخیص دقیق، مداخله مؤثر دشوار خواهد بود.

اگر با تورم انگشت مواجه شدید و علت آن مشخص نیست، مشورت با پزشک بهترین راه حل است. در مواردی که تورم ناگهانی و شدید ایجاد شود یا با علائمی مثل درد شدید یا مشکلات تنفسی همراه باشد، مراجعه فوری به مراکز اورژانسی ضرورت دارد.