علائم روماتیسم عصبی چیست و چطور درمان میشود؟

بعضی از بیماران روماتیسم قبل از تشخیص با دردی مواجه می‌شوند که فقط به مفصل ها محدود نمیشود. سوزش یا گزگز در اندام‌ها که با مسکن‌های معمول بهتر نمیشود و گاهی حس پوشیدن دستکش یا جوراب را ایجاد می‌کند. در حالی که در واقع شما چیزی نپوشیدید. این علائم می‌تواند علامت درگیری اعصاب، یعنی روماتیسم عصبی باشد و شناختن آن برای کنترل درد و پیشگیری از آسیب بیشتر لازم است.

روماتیسم عصبی چیست؟

آرتریت روماتوئید یا روماتیسم به عنوان بیماری خودایمنی التهابی مزمن شناخته می‌شود. علت دقیق آن همچنان ناشناخته است و ویژگی بارز آن درگیری متقارن مفاصل (پلی‌آرتریت متقارن) است. مفاصل کوچک دست و پا و همچنین مفاصل بزرگ بدن مستعد این التهاب هستند. شروع بیماری در سنین مختلف رخ می‌دهد، اما بیشترین شیوع آن در سنین ۴۰ تا ۶۰ سالگی است.

این بیماری محدود به مفاصل نمی‌ماند و می‌تواند خارج از محدوده مفصلی خود را نشان دهد که نوروپاتی محیطی یکی از مهم‌ترین تظاهرات آن است. آماری که بیماران را غافلگیر می‌کند، این است که نزدیک به ۵۰ درصد از افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید در معرض ابتلا به نوروپاتی محیطی قرار دارند.

نوروپاتی محیطی ناشی از آسیب به اعصابی است که خارج از مغز و نخاع قرار دارند. نتایج این آسیب معمولاً ترکیبی از ضعف عضلانی، بی‌حسی و ناراحتی در دست‌ها و پاها است که می‌تواند فعالیت‌های روزمره را به شدت مختل کند.

علائم روماتیسم عصبی

طبق گفته بیمارانی که با این عارضه مواجه می‌شوند، معمولاً احساس سوزش یا گزگز را حس میکنند. احساسی که ممکن است به شکل دردی تیز نیز بروز کند. گاهی اوقات، ضعف عضلانی و بی‌حسی نیز به این علائم اضافه می‌شود.

این علائم معمولاً به‌تدریج آغاز می‌شوند و معمولاً از پاها یا دست‌ها شروع شده و به ران، ساق یا بازوها گسترش می‌یابند. بیماران اغلب از احساسی مشابه پوشیدن دستکش یا جوراب شکایت دارند، با اینکه چیزی به پا یا دست نکرده‌اند.

این علائم با درمان مناسب قابل بهبود هستند. نوع دقیق علائم به این بستگی دارد که کدام دسته از اعصاب درگیر شده‌اند:

• اعصاب حسی در پوست: مسئول احساس دما، درد و لمس
• اعصاب حرکتی: کنترل‌کننده عضلات بدن
• اعصاب خودمختار (اتونوم): تنظیم‌کننده عملکردهای پایه‌ای بدن مانند فشار خون، ضربان قلب و هضم غذا

تفاوت درد عصبی و درد مفصلی

درد نوروپاتیک (عصبی) شامل طیف وسیعی از احساسات است که شناخت آن‌ها به تشخیص زودتر کمک می‌کند. یکی از ویژگی‌های این نوع درد، بروز خودبه‌خودی آن است. یعنی دردی که بدون محرک مشخصی ظاهر می‌شود.

این درد خودبه‌خودی می‌تواند شامل احساساتی نظیر سوزش، درد تیز، شوک الکتریکی، گزگز، بی‌حسی یا آنچه معمولاً «سوزن‌سوزن شدن» نامیده می‌شود، باشد. پدیده‌ای به نام آلودینیا نیز قابل توجه است. حالتی که محرک‌های معمولاً بی‌ضرر مانند سرما یا فشار خفیف به احساس درد تبدیل می‌شوند. این حساسیت افراطی به لمس، یکی از تفاوت‌های کلیدی درد عصبی با درد مفصلی معمول است.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورت بروز هر یک از علائم زیر، بهتر است به پزشک مراجعه کنید:

• بی‌حسی
• گزگز
• ضعف عضلانی
• پرش‌های کنترل‌نشده عضلانی
• افتادن مکرر اشیاء از دست

اما برخی حالات فوریت بیشتری دارند. تعلل در این شرایط می‌تواند پیامدهای جدی‌تری به همراه داشته باشد. اگر درد، بی‌حسی یا ضعف شدیدی دارید که به‌سرعت رو به بدتر شدن است، مراجعه فوری به نزدیک‌ترین مرکز اورژانس ضروری است. زیرا این وضعیت می‌تواند نشانه آسیب عصبی پیشرونده باشد.

سایر علائم هشداردهنده که نباید نادیده گرفته شوند شامل موارد زیر است:

• ضربان قلب سریع یا نامنظم
• تغییر در عادات دفع ادرار (مانند دشواری در ادرار کردن)
• سرگیجه یا احساس غش

تشخیص پزشکی

روند تشخیص معمولاً با گفت‌وگو آغاز می‌شود. پزشک ابتدا درباره تاریخچه بیماری و علائم فعلی شما سؤال می‌کند و سپس معاینه فیزیکی انجام می‌دهد.

بررسی عملکرد عصبی شامل مراحل مشخصی است:

• ارزیابی رفلکس‌ها
• هماهنگی حرکتی
• تعادل، قدرت عضلانی
• توانایی حس کردن لمس یا دما

پزشکان در اولین ویزیت قبل از آزمایش های تخصصی تر این موارد را مورد بررسی قرار می‌دهند.

مرحله بعدی معمولاً آزمایش خون است. این آزمایش برای بررسی این موضوع انجام می‌شود که آیا عاملی فراتر از آرتریت روماتوئید (RA) در ایجاد گزگز اعصاب نقش دارد یا نه، عواملی چون کمبود ویتامین‌های خاص، دیابت یا اختلال در الکترولیت‌ها. تصویربرداری MRI نیز می‌تواند اطلاعات مهمی درباره وضعیت داخلی بدن ارائه دهد، به‌ویژه برای تشخیص فشردگی یا گیر افتادن عصب.

در مواردی که نیاز به بررسی دقیق‌تر باشد، دو آزمایش تخصصی به نام‌های مطالعه هدایت عصبی (NCS) و الکترومیوگرافی (EMG) انجام می‌شود. هدف مشترک این دو آزمایش، سنجش کیفیت انتقال سیگنال‌های الکتریکی در طول مسیر اعصاب است.

درمان روماتیسم عصبی

درمان‌های متنوعی برای تسکین علائم و پیشگیری از آسیب بیشتر عصبی وجود دارد. طبق تجربه ترکیب چند روش معمولاً نتیجه بهتری نسبت به درمان تک‌روشی دارد.

داروهایی که نحوه ارسال سیگنال توسط اعصاب را تغییر می‌دهند، از جمله داروهای ضدافسردگی، داروهای ضدتشنج و چسب‌ها یا کرم‌های موضعی، در دسته اول درمان‌ها قرار دارند. علاوه بر درمان دارویی، فیزیوتراپی نقش مهمی در بهبود قدرت، تعادل و دامنه حرکتی ایفا می‌کند.

کاردرمانی نیز به بیمار مهارت‌های لازم برای مقابله با چالش‌های روزانه را آموزش می‌دهد. در موارد فشردگی شدید عصب، جراحی گزینه‌ای برای آزادسازی عصب گیر کرده است. همچنین تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست (TENS) با مختل کردن مسیر انتقال سیگنال درد، می‌تواند به کاهش ناراحتی کمک کند.

درمان‌هایی با هدف کنترل خود بیماری خودایمنی زمینه‌ای نیز بخش جدایی‌ناپذیر این مسیر درمانی هستند. روش‌های مکمل مانند طب سوزنی، ماساژ و برخی مکمل‌ها (مانند روغن ماهی برای کاهش التهاب) نیز می‌توانند نقشی تکمیلی ایفا کنند، هرچند شواهد علمی درباره اثربخشی قطعی برخی از این روش‌ها هنوز محدود است.

مراقبت در خانه و سبک زندگی

مدیریت درد نوروپاتیک محدود به مطب پزشک نیست. بخش قابل توجهی از این مسیر در خانه طی می‌شود. پزشکان معمولاً ترکیبی از چند روش را برای مدیریت درد در محیط منزل توصیه می‌کنند.

یکی از رایج‌ترین گزینه‌ها، مصرف مسکن‌های بدون نسخه از خانواده NSAID (داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی) است، مانند ایبوپروفن و ناپروکسن. در کنار این داروهای خوراکی، استفاده از داروهای مسکن موضعی مانند پماد یا چسب لیدوکائین نیز گزینه دیگری برای تسکین محلی درد به شمار می‌رود.

ارتباط میان استرس و شدت درد مزمن نیز نباید دست‌کم گرفته شود. تکنیک‌های آرام‌سازی و ذهن‌آگاهی می‌توانند در مدیریت واکنش استرسی که درد مزمن را تشدید می‌کند، کمک کنند. ماساژ درمانی نیز از دیگر روش‌های مفید در این زمینه است.

در نهایت، رعایت یک رژیم غذایی متعادل، ورزش منظم و کیفیت خواب کافی به سبک زندگی سالم کمک میکنند. هرچند هیچ‌یک از این عوامل جایگزین درمان دارویی یا پزشکی نمی‌شوند، اما کمک زیادی به بهبودی شما می‌کنند.