نکات کلیدی
- کشیدگی عضلانی و فشار تجمعی ناشی از حرکات تکراری، از جمله آسیب هایی هستند که می توانند درد کمر و لگن را برانگیزانند.
- آرتریت یکی از علل پرتکرار درد یک طرفه در این ناحیه به شمار می رود؛ تحرک را محدود کرده و خشکی و سفتی مفاصل را پدید می آورد.
- شکستگی مهره های ستون فقرات قادر است دردی ناگهانی در کمر ایجاد کند که به لگن و پاها کشیده می شود.
پشت اغلب دردهای یک طرفه کمر و لگن، سه عامل اصلی نهفته است: فشارهای مکرر، فشردگی عصبی یا اختلال در عملکرد مفاصل. شناخت این ریشه ها نقطه شروع مناسبی برای تصمیم گیری درباره مراقبت از خود و ارتقای کیفیت زندگی تان خواهد بود.
چه عواملی باعث درد یک طرفه کمر و لگن می شود؟
آسیب ها، آرتریت و مشکلات دیسک در صدر علل شایع درد لگن و کمر قرار دارند. گاهی یک بیماری زمینه ای پنهان تر هم می تواند این درد را رقم بزند. نکته ای که بسیاری از بیماران از آن غافل اند این است که اغلب علل درد یک طرفه کمر، در صورت پیشرفت، هر دو طرف را درگیر می کنند.
آسیب های ناشی از استفاده بیش از حد
حرکات تکراری و پیوسته، فشاری تجمعی بر بافت های عضلانی کمر و لگن وارد می کنند که نهایتاً به کشیدگی منجر می شود. این استرس مداوم، سفتی و درد عضلات را در پی دارد و پارگی های ریزی در الیاف عضلانی پدید می آورد. ورزش هایی مانند بیسبال، تنیس و گلف به دلیل ماهیت چرخشی و ضربه ای حرکاتشان، این آسیب پذیری را به طور قابل توجهی افزایش می دهند.
کشیدگی مزمن کمر با گذشت زمان به دردی پایدار و فزاینده تبدیل می شود. در نواحی که پیش تر دچار التهاب شده اند، هر فشار اضافی می تواند دردی شدیدتر از حد انتظار برانگیزد.
بورسیت زمانی شکل می گیرد که کیسه های پر از مایع (بورس ها)، که نقش بالشتک بین اجزای مفصل را دارند، ملتهب شوند. استفاده مفرط رایج ترین محرک بورسیت است، اما آسیب های مستقیم، عفونت ها و بیماری هایی نظیر آرتریت هم می توانند این التهاب را برانگیزانند.
شکستگی مهره
شکستگی مهره های ستون فقرات زمانی رخ می دهد که یک یا چند مهره (استخوان های ستون فقرات) دچار فشردگی یا ترک شوند. این نوع شکستگی در سالمندان، افراد مبتلا به پوکی استخوان (تحلیل رفتن بافت استخوانی) و کسانی که ضربات سنگین مانند تصادف رانندگی یا سقوط را تجربه کرده اند، بیشتر دیده می شود. بیماران معمولاً از یک صدای ناگهانی تق در کمر یاد می کنند، همراه با دردی که به لگن، باسن و پاها انتشار می یابد.
آرتریت (التهاب مفاصل)
آرتریت اصولاً به صورت یک طرفه در کمر و لگن خود را نشان می دهد، هرچند برخی از انواع آن هر دو سمت کمر و لگن را همزمان گرفتار می کنند. ماهیت این درد مزمن است و معمولاً با درد انتشاری، سفتی، ناراحتی لگن و کاهش تدریجی دامنه حرکتی همراه می شود.
اسپوندیلوآرتریت محوری، که زیرمجموعه ای از آرتریت های التهابی محسوب می شود، عمدتاً ستون فقرات را هدف می گیرد و دردی شدید در کمر و لگن پدید می آورد. خستگی مزمن، درد مفصلی، ناراحتی پاشنه پا و التهاب چشم از تظاهرات همراه این بیماری هستند.
سایر انواع آرتریتی که ممکن است درد کمر و لگن ایجاد کنند:
- آرتریت پسوریاتیک (PsA): نوعی آرتریت التهابی که هم به مفاصل و هم به پوست آسیب می رساند. در حدود ۲۰ درصد از مبتلایان، ستون فقرات را درگیر کرده و می تواند به جوش خوردن یک یا چند مهره به یکدیگر منجر شود.
- استئوآرتریت (OA): شایع ترین نوع آرتریت است. هنگامی که ستون فقرات را گرفتار می کند، تخریب تدریجی غضروف در مفاصل فاست (محل اتصال مهره ها به هم) اتفاق می افتد و خارهای استخوانی شکل می گیرند که با فشار روی اعصاب مجاور، دردی فزاینده تر ایجاد می کنند.
- آرتریت واکنشی: این نوع در پی عفونت های دستگاه تناسلی، ادراری یا گوارشی بروز می کند. مفصل ساکروایلیاک (SI) را ملتهب ساخته و به درد کمر و لگن دامن می زند؛ قابل ذکر است که شما دو مفصل SI دارید که انتهای ستون فقرات را به لگن خاصره متصل می کنند.
- آرتریت انتروپاتیک: این نوع گاهی همراه با بیماری التهابی روده دیده می شود و معمولاً مفصل SI را درگیر می سازد؛ می تواند در یک یا هر دو طرف بدن درد کمر و لگن ایجاد کند.
تنگی کانال نخاعی که از رشد بیش از حد استخوانی مهره ها و ضخیم شدن رباط ها حاصل می شود، ممکن است طیفی از علائم را پدید آورد: کمردرد، درد لگن، درد و بی حسی پاها و مشکلات مثانه و روده. این عارضه اغلب پیامد تغییرات استئوآرتریتی و سایر انواع آرتریت است.
آسیب دیسک
پارگی یا فتق دیسک می تواند منشأ درد کمر و لگن باشد. یک پارگی کوچک در لایه بیرونی دیسک ممکن است صرفاً با افزایش سن رخ دهد و درد شدیدی ایجاد کند که هفته ها یا ماه ها ادامه می یابد. فتق دیسک معمولاً در پی بلند کردن اجسام سنگین، خم شدن یا چرخش ناگهانی بدن پدید می آید.
فتق دیسک هنگامی شکل می گیرد که هسته ژله مانند دیسک به لایه بیرونی فشار می آورد؛ اگر دیسک به اندازه کافی فرسوده یا آسیب دیده باشد، این هسته می تواند از محل خود بیرون بزند. دیسک برآمده با وارد کردن فشار بر اعصاب نخاعی، کمردردی ایجاد می کند که به لگن، باسن و پا کشیده می شود.
بیماری دیسک دژنراتیو (فرسایش دیسک)
دیسک های بین مهره ای ستون فقرات می توانند به مرور زمان تحلیل رفته و ارتفاعشان کاهش یابد. با کوچک شدن این دیسک ها، امکان تماس و ساییدگی بین مهره ها فراهم می شود و درد مفاصل فاست آغاز می گردد؛ فاست ها در قسمت پشتی ستون فقرات و بین هر دو مهره متوالی واقع شده اند.
درد حاصل از این بیماری، کمر و لگن را در یک یا هر دو طرف تحت تأثیر قرار می دهد. با بلند کردن اجسام، خم شدن و چرخیدن تشدید می شود، اما، و این نکته ای است که بسیاری را شگفت زده می کند، با فعالیت هایی مانند راه رفتن و دویدن، بهبود نسبی پیدا می کند.
کمردرد اغلب همزمان با درد لگن تجربه می شود، اما از آنجا که مفصل لگن در مجاورت ستون فقرات کمری قرار دارد، این دو درد در تشخیص بالینی گاهی با یکدیگر اشتباه گرفته می شوند. آسیب لگن هم ممکن است ظاهری کاملاً مشابه کمردرد داشته باشد. درد لگن و کمر معمولاً با یک یا چند مورد از موارد زیر همراه می شود:
- درد ارجاعی کمر
- درد کشاله ران در همان سمت
- خشکی و حساسیت به لمس
- درد هنگام حرکت و راه رفتن
- درد پا در سمت درگیر
سندرم پیریفورمیس
سندرم پیریفورمیس از فشردگی عصب سیاتیک پدید می آید. عضله پیریفورمیس در اعماق باسن جای دارد؛ هنگامی که دچار اسپاسم می شود، عصب سیاتیک را فشرده و تحریک کرده و علائمی انتشاری در امتداد پا ایجاد می کند. آسیب فیزیکی، اسپاسم عضلانی یا التهاب می توانند این فشردگی را رقم بزنند.
این عارضه درد یک طرفه ای در کمر، لگن، باسن و پشت پا ایجاد می کند. درد تیر کشنده عصب سیاتیک نیز از تظاهرات شاخص آن است. عصب سیاتیک بزرگ ترین عصب بدن است که از کمر آغاز شده و تا پا امتداد می یابد؛ شما دو عصب سیاتیک دارید، یکی در هر طرف بدن. سیاتیک به خودی خود باعث کمردرد نمی شود، اما می تواند نشانه ای از یک علت زمینه ای برای این درد باشد.
گیر افتادگی عصب
فشردگی عصب در ناحیه کمر قادر است درد کمر و لگن را برانگیزد. این درد اغلب حاد و شدید است و با بی حسی همراه می شود. هنگامی که عصب تحت فشار قرار می گیرد، درد ممکن است ناگهانی بروز کرده و به سرعت پیشرفت کند؛ گاهی تا پاها هم انتشار می یابد و ضعف اندام تحتانی را در پی دارد. دلایل متعددی این فشردگی را ایجاد می کنند، از جمله نوروپاتی محیطی، فتق دیسک و تغییرات آرتریتی ستون فقرات.
اختلال عملکرد مفصل ساکروایلیاک
اختلال عملکرد مفصل ساکروایلیاک (SI) می تواند کمر و لگن را همزمان دردناک سازد. کمردرد مرتبط با این اختلال اغلب مبهم و آزار دهنده است و معمولاً در یک طرف احساس می شود؛ ممکن است به لگن، باسن و کشاله ران هم سرایت کند.
ساکروایلییت (التهاب مفاصل SI) نیز می تواند به کمردرد و درد لگن دامن بزند. این وضعیت عمدتاً در مبتلایان به آرتریت التهابی، از جمله اسپوندیلیت آنکیلوزان و آرتریت روماتوئید، دیده می شود. اغلب یک طرف بدن را درگیر می کند، هرچند در برخی موارد هر دو سمت را تحت تأثیر قرار می دهد.
درد یک طرفه کمر و لگن می تواند در هر دو طرف بروز کند و ریشه در دلایل متعددی داشته باشد، از جمله:
- کشیدگی عضلانی
- گیر افتادگی عصب
- آرتریت
- فتق دیسک
- مشکلات مفصل ساکروایلیاک (SI)
عفونت
عفونت می تواند در هر نقطه ای از ستون فقرات، اعم از فضای دیسک بین مهره ای، کانال نخاعی و بافت های اطراف، ریشه بگیرد. این وضعیت خطرناک است و گاهی پس از تروما یا جراحی ستون فقرات هم رخ می دهد. علائم عفونت نخاعی جدی هستند و نباید نادیده گرفته شوند: کمردرد شدید، تب، لرز، درد و اسپاسم عضلانی، ضعف و بی حسی در بازوها و پاها، و بی اختیاری ادرار یا مدفوع.
وضعیت بدنی نامناسب (پوسچر بد)
قوز کردن مداوم و وضعیت نامناسب بدنی می توانند درد کمر و لگن را در یک یا هر دو طرف شکل بدهند. بسیاری از بیماران می گویند که درد هنگام نشستن آغاز می شود، اما پس از مدت طولانی نشستن، هنگام برخاستن و راه رفتن هم ادامه پیدا می کند.
درد کلیه
کلیه ها در ناحیه ای از کمر قرار دارند که درد آن ها می تواند یک یا هر دو طرف کمر را درگیر سازد. شایع ترین نشانه سنگ کلیه، دردی در کمر، شکم یا پهلو است که گاهی به کشاله ران کشیده می شود. بسته به ابعاد سنگ در حال دفع و شرایط فرد، این ناراحتی می تواند از یک درد ضربان دار و مبهم تا یک درد موجی و طاقت فرسا متفاوت باشد.
افزون بر درد، علائم دیگر سنگ کلیه عبارتند از:
- تهوع و استفراغ
- خون در ادرار
- درد هنگام ادرار کردن
- ناتوانی در ادرار کردن
- احساس نیاز مکرر به ادرار
- تب و لرز
- ادرار کدر یا بدبو
هرچند باید توجه داشت که درد در ناحیه کمر به تنهایی دلیل کافی برای تشخیص مشکل کلیوی نیست. عضلات، استخوان ها و اندام های متعددی در اطراف کلیه ها وجود دارند و بدون آزمایش های تشخیصی، نمی توان با قطعیت منشأ درد را مشخص کرد.
مراجعه به پزشک: اگر کمردرد مداومی در ناحیه کلیه ها دارید یا احتمال مشکل کلیوی می دهید، هرچه زودتر با پزشک خود تماس بگیرید.
مطلب مرتبط: چگونه درد کلیه را از کمردرد با علائم تشخیص دهیم؟
اختلال عملکرد کف لگن
کف لگن مجموعه ای از عضلات است که در ناحیه لگن قرار گرفته و وظیفه حمایت از اندام های لگنی (مثانه، راست روده، رحم و غیره) را بر عهده دارد. این عضلات کنترل ادرار، حرکات روده و مقاربت جنسی را تنظیم می کنند. اختلال عملکرد کف لگن به ناتوانی در کنترل این عضلات اشاره دارد که بی اختیاری ادراری و ناتوانی در تکمیل حرکات روده را به دنبال می آورد. همچنین می تواند درد کمر، لگن و ناحیه لگن خاصره را در یک یا هر دو طرف برانگیزد.
بیماری های زنان
درد کمر و لگن می تواند هر فردی را تحت تأثیر قرار دهد، اما پژوهش ها نشان می دهند زنان با این مشکل بیشتر از مردان دست و پنجه نرم می کنند. مکانیسم دقیق این تفاوت هنوز به طور کامل روشن نشده، اما ساختار تشریحی بدن و تفاوت های هورمونی در این رابطه مورد بررسی محققان بوده اند.
بیماری های زنان که می توانند به کمردرد یک طرفه یا دوطرفه منجر شوند عبارتند از:
| نام بیماری | توضیحات و علائم کلیدی |
|---|---|
| سندرم پیش از قاعدگی (PMS) | تغییرات جسمی و روانی روزها تا یک هفته پیش از قاعدگی |
| آندومتریوز | رشد بافت مشابه رحم در شکم و لگن؛ همراه با دردهای سنگین و مشکلات باروری |
| دیسمنوره | دوره های قاعدگی بسیار دردناک |
| اختلال ناخوشی پیش از قاعدگی (PMDD) | شکل حادتر و بسیار شدیدتر از سندرم پیش از قاعدگی (PMS) |
| آدنومیوز | دوره های سنگین و دردناک ناشی از رشد بافت آندومتر |
| سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) | اختلال هورمونی و ایجاد کیست های تخمدانی؛ عامل کمردرد و درد انتهای ستون فقرات |
| حاملگی خارج رحمی | اتصال جنین در خارج از محیط رحم |
| بارداری | افزایش هورمون ها، اضافه وزن و تغییر مرکز ثقل بدن که منجر به کمردرد می شود |
مطلب مرتبط: درد پایین کمر و کشاله ران در زنان؛ از علت تا درمان
آیا این درد می تواند نشانه سرطان باشد؟
باید صادقانه گفت که این احتمال نادر است، اما نمی توان آن را به کلی رد کرد. درد کمر و لگن در برخی موارد با انواع خاصی از سرطان ارتباط دارد؛ کمردرد گاهی نخستین نشانه سرطان پروستات است یا می تواند در کنار سرطان ستون فقرات بروز کند. با این حال، اگر این دردها در یک بیمار مبتلا به سرطان تجربه شود، تقریباً همیشه با علائم هشدار دهنده دیگری نظیر خستگی شدید، تب و کاهش وزن ناخواسته همراه خواهند بود.
مدیریت درد کمر و لگن
بسته به علت زمینه ای درد، پزشک ممکن است یک یا چند مورد از درمان های زیر را تجویز کند:
- مسکن های بدون نسخه (OTC) یا تجویزی برای تسکین درد و مهار التهاب
- کورتیکواستروئیدهای خوراکی و تزریقی جهت کنترل التهاب و درد
- شل کننده های عضلانی برای تخفیف درد و اسپاسم
- پیشگیری از بارداری هورمونی در کمردردهای مرتبط با بیماری های زنان
- فیزیوتراپی برای کاهش سفتی و حفظ دامنه حرکتی
- داروهای ضد افسردگی برای تسکین علائم PMS یا PMDD، از جمله درد کمر و لگن
- جراحی در موارد نادر، که ممکن است شامل ترمیم دیسک ها، اصلاح مشکلات مهره ای یا برداشتن بافت شبه آندومتر در مبتلایان به آندومتریوز باشد
- تغییرات سبک زندگی: فعال ماندن، تغذیه سالم، ماساژ یا طب سوزنی، و راهکارهای مدیریت استرس
اگر درمان های تجویز شده مؤثر نبودند یا عوارض جانبی جدی ایجاد کردند، پزشک خود را در جریان بگذارید. کمردردی که پس از شش هفته درمان همچنان ادامه دارد، یا حداقل سه شب در هفته خوابتان را مختل می کند، حتماً باید با پزشک در میان گذاشته شود.
اقدامات فوری و درمان خانگی
بایدها
- تا جایی که ممکن است تحرک داشته باشید، اما از وارد کردن فشار مضاعف به لگن پرهیز کنید؛ هدف تعادل بین استراحت و حرکت است.
- یک کیسه یخ (یا کیسه نخودفرنگی منجمد) پیچیده شده در حوله را هر ۲ تا ۳ ساعت، به مدت ۲۰ دقیقه روی ناحیه دردناک قرار دهید.
- از مسکن هایی مانند پاراستامول یا ژل ایبوپروفن (یا قرص ایبوپروفن در صورت نیاز) بهره بگیرید.
- کفش هایی راحت و ضربه گیر با کفی نرم بپوشید.
- در صورت داشتن اضافه وزن، کنترل وزن را در اولویت قرار دهید.
- حرکات کششی ملایم لگن را در برنامه روزانه تان بگنجانید.
نبایدها
- از حمل اجسام سنگین اجتناب کنید.
- روی صندلی های پایین ننشینید؛ این وضعیت فشار قابل توجهی به لگن وارد می کند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
- درد لگن فعالیت های روزمره تان را محدود کرده یا خوابتان را مختل ساخته.
- درد به تدریج شدیدتر می شود یا به دفعات برمی گردد.
- پس از دو هفته مراقبت خانگی، بهبودی قابل ملاحظه ای حاصل نشده.
- بعد از بیدار شدن، بیش از ۳۰ دقیقه در لگن خشکی و سفتی احساس می کنید.
پیشگیری از درد کمر و لگن
فعال ماندن، ساده ترین و در عین حال مؤثرترین سرمایه گذاری برای سلامت کمر است. پیاده روی منظم، شنا و دوچرخه سواری عضلات کمر را بدون تحمیل فشار بیش از حد بر ستون فقرات تقویت می کنند؛ هدف گذاری برای حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی متوسط در هفته توصیه می شود.
تقویت عضلات مرکزی بدن (core) هم از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ این عضلات همانند یک کمربند طبیعی از ستون فقرات محافظت می کنند. یوگا و پیلاتس هر دو قدرت و انعطاف پذیری را توأماً بهبود می بخشند.
چند نکته کاربردی برای زندگی روزمره:
- حمل صحیح اجسام: هنگام بلند کردن بار سنگین، نیروی اصلی را از پاها بگیرید، نه از کمر؛ زانوها را خم کنید و کمر را صاف نگه دارید.
- اصلاح وضعیت بدنی: از قوز کردن هنگام نشستن و ایستادن پرهیز کنید؛ در کار اداری، حداقل هر ۳۰ دقیقه یک بار برخیزید و کمی حرکت کنید.
- وزن سالم: اضافه وزن فشار مستقیمی بر مفاصل لگن و کمر وارد می کند؛ کنترل وزن از طریق رژیم غذایی مناسب و فعالیت بدنی، درد و التهاب را کاهش می دهد.
- ترک سیگار: قرار گرفتن مستمر در معرض دود سیگار جریان اکسیژن به بافت ها را مختل کرده و به دیسک ها و مفاصل آسیب می رساند.
- خواب کافی و مدیریت استرس: استرس مزمن تنش عضلانی را افزایش می دهد؛ خواب منظم و بهره گیری از تکنیک های کاهش استرس، بخش جدایی ناپذیر یک رویکرد درمانی پایدار برای کمردرد هستند.
علائم اورژانسی
دردی که ناگهانی آغاز شود و به سرعت شدت یابد، می تواند نشانه ای باشد که نباید منتظر نوبت پزشک بود. علائم کمر، لگن و لگن خاصره که مستلزم مراجعه فوری به اورژانس هستند عبارتند از:
- دردی که در یک پا به زیر زانو کشیده شود
- درد کمر یا لگن پس از سقوط یا آسیب فیزیکی
- درد کمر یا لگن همراه با تب
- درد تیر کشنده و حاد به جای درد مبهم
- ضعف ناگهانی پا
- بی اختیاری ادرار یا مدفوع
- بی حسی زین اسبی (از دست دادن حس در باسن، کشاله ران و داخل ران ها)
ضعف پا، بی اختیاری و بی حسی ممکن است نشانه های یک بیماری بسیار جدی به نام سندرم کائودا اکوینا (دم اسب) (CES) باشند. این وضعیت یک اورژانس پزشکی محسوب میشود؛ هر ساعت تأخیر اهمیت دارد و برای پیشگیری از آسیب دائمی، جراحی فوری جهت رفع فشار از روی اعصاب ضرورت دارد.
