جراحی آندوسکوپی دیسک کمر چیست؟ مزایا، عوارض و بازگشت به کار

دیگر دورانی که جراحی دیسک کمر مترادف با برش های بزرگ، بخیه های متعدد و ماه ها استراحت مطلق بود، به سر آمده است. پیشرفت تکنولوژی پزشکی، روشی نوین به نام “جراحی آندوسکوپی دیسک کمر” را پیش روی بیماران گذاشته که استانداردهای درمان را تغییر داده است. در این روش ظریف، جراح نیازی به بیهوشی عمومی ندارد؛ بلکه با استفاده از یک آندوسکوپ (لوله ای بسیار باریک و منعطف که مجهز به دوربین و نور است) و تنها از طریق یک برش ناچیز ۵ تا ۷ میلی متری، به فضای ستون فقرات دسترسی پیدا کرده و دیسک آسیب دیده را ترمیم می کند. نکته امیدوارکننده اینجاست که بیمار معمولاً در همان روز عمل می تواند روی پای خود بایستد و به خانه بازگردد.

اگر این روش درمانی توسط پزشک به شما پیشنهاد شده، طبیعتاً سوالات زیادی در ذهن دارید: «آیا واقعاً بدون بیهوشی کامل انجام می شود؟»، «چه عوارضی ممکن است داشته باشد؟» یا «روند بهبودی چقدر طول می کشد؟». در این مقاله قصد داریم، تفاوت های مهم این روش با جراحی باز، هزینه های واقعی، ریسک های احتمالی و زمانی که برای بازگشت به زندگی عادی نیاز دارید را موشکافی کنیم.

جراحی آندوسکوپی دیسک کمر چیست؟

جراحی آندوسکوپی دیسک کمر (PELD) در دسته جراحی های “کم تهاجمی” قرار می گیرد. به زبان ساده، جراح به جای باز کردن کامل کمر، با استفاده از دوربین و ابزارهای مینیاتوری، تنها از طریق یک یا دو سوراخ کوچک وارد بدن می شود تا به دیسک یا کانال نخاعی برسد. دو تکنیک اصلی و پرکاربرد در این زمینه، روش ترانس فورامینال (TELD) و روش اینترلامینار (IELD) هستند.

هدف نهایی ما در این جراحی بسیار شفاف است: می خواهیم آن قطعه ای از دیسک را که روی ریشه عصبی فشار می آورد برداریم یا کانال عصب را باز کنیم، بدون اینکه به بافت های سالم و دست نخورده ی بدن شما آسیبی وارد شود.

برتری های این روش نسبت به جراحی باز سنتی

وقتی جراحی آندوسکوپی ستون فقرات را با روش های قدیمی مقایسه می کنیم، منافع مشخصی برای بیمار وجود دارد:

• برش های کوچک: کوچک بودن برش جراحی به معنی آسیب کمتر به عضلات و بافت های بدن است.
• کاهش خونریزی: میزان از دست دادن خون در حین عمل بسیار ناچیز است.
• سرعت بهبودی: بدن شما خیلی سریع تر خود را بازسازی می کند.
• کاهش عوارض: احتمال عفونت و مشکلات پس از عمل پایین تر است.
• درد کمتر: نیاز شما به مسکن ها بعد از عمل به مراتب کمتر خواهد بود.
• ترخیص سریع: زمان ماندن در بیمارستان بسیار کوتاه می شود.

جدول تفاوت آندوسکوپی دیسک با جراحی میکرو دیسکتومی

تفاوت جراحی آندوسکوپی دیسک با لیزر دیسک، اوزون تراپی و تزریقات مفصلی

• آندوسکوپی دیسک: یک عمل جراحی واقعی است که دیسک فتق شده را به صورت فیزیکی برمی دارد و فشار مکانیکی را از روی عصب حذف می کند.
• لیزر دیسک: بافت داخل دیسک را می سوزاند تا فشار داخلی کاهش یابد، اما فتق بیرون زده را مستقیماً خارج نمی کند.
• اوزون تراپی و تزریقات اپیدورال: روش های غیرجراحی هستند که هدفشان کاهش التهاب و مدیریت درد است، نه برداشتن فیزیکی فتق.

آندوسکوپی برای بیمارانی که درمان های غیرجراحی در بهبود آن ها شکست خورده است، گزینه ای بسیار مناسب تر محسوب می شود.

مطلب مرتبط: درمان های دیسک کمر و گردن بدون جراحی

علائم معمول که با درمان غیرجراحی کنترل می شوند

• درد کمر و درد تیرکشنده در پا (سیاتیک).
• احساس بی حسی، سوزش یا ضعف خفیف در پا.

۹۰٪ موارد با درمان های محافظه کارانه (مانند استراحت، داروهای ضدالتهاب، فیزیوتراپی و تزریق اپیدورال برای کمردرد) طی چند هفته تا چند ماه بهبود می یابند. بسیاری از فتق ها به مرور زمان کوچک شده یا جذب بدن می شوند.

چرا در این روش درد کمتری را تجربه می کنید؟

بررسی شاخص های جراحی نشان می دهد که شاید خودِ پروسه عمل آندوسکوپی کمی بیشتر از جراحی باز طول بکشد، اما در عوض زمان بستری و استراحت مطلق بیمار به شدت کاهش می یابد. دلیل اصلی درد کمتر، برش های کوچک تر و خونریزی کمتر حین عمل است.

آمارهای پزشکی نیز این موضوع را تایید می کنند. نمره درد بیماران (بر اساس معیار VAS) در روز اول، سوم و حتی ماه های اول و ششم بعد از آندوسکوپی، به شکل معناداری کمتر از بیمارانی است که جراحی باز انجام داده اند. همچنین گزارش های پزشکی نشان می دهد که نرخ بروز عوارض جانبی در این گروه پایین تر است.

کاندیداهای مناسب برای جراحی آندوسکوپی

اصلی ترین دلیل برای انتخاب این روش، وجود “فتق دیسک” یا بیرون زدگی دیسک است که منجر به درد رادیکولوپاتی شده باشد. رادیکولوپاتی همان دردهای تیرکشنده ای است که در مسیر عصب سیاتیک (در پا) یا از گردن به دست حس می شود. شرط مهم این است که بیمار یک دوره ۶ تا ۸ هفته ای درمان های غیرجراحی (دارو و فیزیوتراپی) را طی کرده و نتیجه نگرفته باشد.

علاوه بر این، در موارد زیر هم ممکن است پزشک آندوسکوپی را تجویز کند:

• تنگی کانال نخاعی (فورامینال یا جانبی) که باعث می شود هنگام ایستادن یا راه رفتن درد داشته باشید.
• دیسک های عود کرده (البته فقط در بیماران خاص که شرایطش را دارند).
• فشارهای موضعی ناشی از جراحی های قبلی (اگر آناتومی بدن اجازه دهد).

شرح مراحل عمل جراحی

در اتاق عمل (مدت زمان: حدود ۶۰ دقیقه)

در پروسه آندوسکوپی ستون فقرات، جراح از یک میکروآندوسکوپ پیشرفته (navigated endoscopic discectomy) استفاده می کند. این ابزار به جراح امکان می دهد که از طریق برشی که حتی از یک تمبر پستی هم کوچک تر است، عصب تحت فشار را آزاد کند. روند کلی کار به این صورت است:

1. تزریق بی حسی موضعی (برای آرامش بیمار).
2. ایجاد یک برش بسیار کوچک روی پوست.
3. هدایت آندوسکوپ به محل دقیق ضایعه.
4. خارج کردن مواد بیرون زده ی دیسک.
5. اطمینان از آزاد شدن کامل عصب.
6. بستن محل برش (معمولاً با یک بخیه).

پس از اتمام جراحی (همان روز)

بعد از عمل به اتاق ریکاوری (PACU) منتقل می شوید. داشتن کمی درد یا احساس کوفتگی در ناحیه کمر کاملاً طبیعی است و جای نگرانی ندارد. معمولاً بین ۱ تا ۲ ساعت تحت نظر خواهید بود. سپس بر اساس صلاحدید جراح و شرایط عمومی تان، یا همان روز مرخص می شوید یا نهایتاً یک شب در بخش می مانید.

مسیر بهبودی: چه انتظاری باید داشت؟

روز ۱ تا ۳: مراقبت های اولیه

در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول بعد از عمل:

• اکثر بیماران مرخص شده و در خانه هستند.
• درد خفیف و تورم دور زخم طبیعی است.
• مهم است که مطلقاً در تخت نمانید؛ راه رفتن آرام به گردش خون کمک کرده و از خشکی بدن جلوگیری می کند.

هفته ۱ تا ۲: شروع بازسازی بدن

هفته اول زمان طلایی برای ترمیم بافت هاست. بدن در حال مدیریت التهاب است.

• بایدها: فعالیت محدود، استراحت کافی، و پیاده روی های کوتاه و مکرر (برای پیشگیری از لخته شدن خون).
• نبایدها: خم شدن، چرخیدن ناگهانی کمر و انجام کارهای شخصی سنگین اکیداً ممنوع است.

توصیه های کلیدی هفته اول:

• درد را با داروهای تجویز شده کنترل کنید.
• حرکات کششی بسیار ملایم و راه رفتن بهترین فعالیت است.
• از هرگونه فشاری که به ستون فقرات وارد شود (مثل بلند کردن اجسام) دوری کنید.

هفته ۳ تا ۶: افزایش تحرک

از هفته دوم تا چهارم، زیر نظر پزشک فعالیت ها بیشتر می شود. هدف در این مرحله تقویت بنیه بدن است:

• مسافت پیاده روی را کم کم زیاد کنید.
• کارهای روزمره سبک را شروع کنید (همچنان بار سنگین ممنوع).
• فیزیوتراپی را برای افزایش انعطاف و ثبات عضلات مرکزی بدن آغاز کنید.

هفته چهارم تا ششم:

• ورزش های متوسط مثل شنا یا دوچرخه سواری (با تایید پزشک) مجاز می شود.
• تمرینات توانبخشی برای اصلاح وضعیت بدن (Posture) جدی تر می شود.
• اگر شغل فیزیکی دارید، برای بازگشت به کار عجله نکنید.

ماه ۲ تا ۶: بازگشت کامل

از هفته چهارم تا هشتم، تمرکز روی بازگشت به زندگی نرمال است:

• تمام فعالیت های عادی را با احتیاط از سر می گیرید.
• تمرینات تقویتی عضلات کمر شدت می گیرد.
• ویزیت های چکاپ برای بررسی پیشرفت انجام می شود.

۶ تا ۱۲ هفته بعد از عمل:

• معمولاً بهبودی کامل در این بازه زمانی حاصل می شود (بسته به بدن هر فرد).
• ورزش های سنگین و پرفشار را فقط زمانی شروع کنید که پزشک اجازه نهایی را صادر کند.

علائمی که نباید نادیده گرفت

در صورت مشاهده این موارد فوراً با پزشک تماس بگیرید:

• ضعف تازه یا تشدید شده در دست و پا.
• بی اختیاری ادرار یا مدفوع.
• درد شدید و ناگهانی که با دارو آرام نمی شود.
• تب و لرز.
• ترشح یا قرمزی غیرعادی در محل بخیه.
• سردرد شدید که با تغییر وضعیت (نشستن/ایستادن) بدتر می شود.

خطرات و عوارض احتمالی

عوارض شایع (معمولاً گذرا)

۱. تحریک عصب: چون عصب مدت ها تحت فشار بوده، بعد از آزادسازی ممکن است حساس شود. علائمی مثل گزگز، سوزش، حس برق گرفتگی یا بی حسی موقت طبیعی است و نشان دهنده روند ترمیم عصب است. اگر این علائم پایدار ماند یا ضعف عضلانی ایجاد کرد، نیاز به بررسی دارد.

عوارض کمتر شایع

۲. باقی ماندن درد (رفع فشار ناقص): گاهی به دلیل تنگی شدید کانال یا وجود استخوان های اضافه، نمی توان با آندوسکوپی تمام فشار را برداشت و مقداری درد باقی می ماند.

۳. عود مجدد دیسک: مثل هر جراحی دیسک دیگری، حدود ۵ تا ۱۰ درصد احتمال دارد دیسک دوباره از همان محل بیرون بزند. این موضوع به سن و سبک زندگی بیمار بستگی دارد.

عوارض نادر

۴. آسیب به پرده نخاع (دورا): پارگی لایه محافظ نخاع که باعث نشت مایع مغزی-نخاعی می شود. این اتفاق نادر است اما ممکن است رخ دهد.

۵. عفونت: خطر عفونت در آندوسکوپی بسیار کمتر از جراحی باز است، اما صفر نیست. علائم آن شامل تب، قرمزی و ترشح از زخم است.

بررسی هزینه ها و پوشش بیمه

شاید تصور کنید هزینه این عمل بالاست. درست است که تجهیزات آندوسکوپی پیشرفته و یکبار مصرف هستند و هزینه اولیه را بالا می برند، اما در نگاه کلی این روش به صرفه تر است. چرا؟ چون روزهای بستری کمتر است، بیمار زودتر سر کار برمی گردد و هزینه دارو و مراقبت های طولانی مدت حذف می شود.

وضعیت بیمه: خوشبختانه بیمه های پایه بخشی از هزینه ها را پوشش می دهند. بیمه های تکمیلی نیز معمولاً بخش قابل توجهی از هزینه های جراحی و تجهیزات را تقبل می کنند. حتماً قبل از عمل استعلام دقیق بگیرید.

چطور جراح مناسب را پیدا کنیم؟

موفقیت این عمل مستقیماً به مهارت دست جراح بستگی دارد. هر جراح ستون فقراتی لزوماً در آندوسکوپی مهارت ندارد.

ویژگی های جراح خوب:

• دارای بورد تخصصی و دوره های تکمیلی (فلوشیپ) ستون فقرات.
• آموزش دیده در دوره های تخصصی جراحی های کم تهاجمی.
• دارای سابقه روشن و تعداد عمل های موفق زیاد.
• پاسخگو و شفاف در توضیح عوارض.

سوالاتی که باید بپرسید:

«دقیقاً از چه تکنیکی استفاده می کنید؟»، «سالی چند بار این عمل را انجام می دهید؟» و «تجربه شما در این تکنیک خاص چقدر است؟».

پاسخ به سوالات متداول

سخن پایانی

جراحی آندوسکوپی دیسک کمر، معجزه نیست اما یک گام بلند در علم پزشکی است. اگر کاندید مناسبی باشید و جراح تان با تجربه باشد، این روش می تواند با کمترین دستکاری و دوره نقاهت کوتاه، شما را از درد خلاص کند. البته باید بدانید که این روش جایگزین تمام جراحی ها نیست و گاهی روش های دیگر اولویت دارند.

اگر درد دیسک کمر دارید، اول تمام راه های غیرجراحی را امتحان کنید. اگر جواب نگرفتید، آن وقت به آندوسکوپی فکر کنید. تصمیم نهایی باید بر اساس معاینه دقیق، MRI و شرایط زندگی شما گرفته شود.

برای ارزیابی دقیق شرایط خود و انتخاب بهترین مسیر درمان، می توانید با متخصصان کلینیک درد افتخار مشورت کنید.