Sphenopalatine Ganglion Block

مقدمه

در دو دهه گذشته، بلوک Sphenopalatine Ganglion- SPG جایگاه خود را در حوزه مدیریت درد اینترونشنال به منظور درمان دردهای مزمن صورت، پیدا کرده است. روش بلوک SPG و نورولیز در موارد زیر کاربرد دارد:

درد عصبی سفنوپالاتین (Sphenopalatine Neuralgia)

درد عصبی سه قلو (Trigeminal Neuralgia)

سردردهای میگرنی (Migraine Headaches)

سردردهای خوشه‌ای (Cluster Headaches)

دردهای ایدیوپاتیک صورت (دردهای غیر معمول صورت)

دردهای ناشی از سرطان زبان و کف دهان

تشخیص و پاتوفیزیولوژی

در واقع SPG، خوشه‌ای از سلول‌های بدن است که یک نقطه انتقال برای نورون‌های حسی و حرکتی در سر و گردن ایجاد می‌کند. با توجه به ساختار پیچیده و نوع چینش آناتومیکی آن، تعیین اینکه آیا خود گانگلیون صرفاً یک نقطه رله بوده یا یک تولید کننده درد در این منطقه است، تقریباً غیر ممکن می‌باشد. بنابراین یکی از اهداف اولیه در عمل بلوک SPG تشخیص نقش گانگلیون در انتقال درد است، چرا که نقش واقعی آن در دردهای سر و گردن هنوز کاملاً مشخص نیست.

Sphenopalatine-Ganglion-1

روش‌های درمان

روش داخل بینی

بلوک SPG از داخل بینی (Intranasal) یک تکنیک مستقیم است که در آن، ناحیه SPG در ارتباط با شاخک میانی و مخاط بینی به جذب ماده بی‌حسی موضعی که از طریق یک ابزار گوش‌پاک‌کن مانند وارد سوراخ بینی می‌شود، کمک می‌کند.
در این روش بیمار باید به پشت بخوابد. برای تخمین عمقی که ابزار گوش‌پاک‌کن مانند باید وارد شود می‌توان از اندازه‌گیری فاصله خارجی سوراخ‌های بینی تا بریدگی فک پایین استفاده کرد. سپس عمقِ اندازه‌گیری شده روی گوش‌پاک‌کن علامت زده می‌شود و پزشک ابزار را برای چند دقیقه در ماده بی‌حسی قرار می‌دهد. اولین گوش‌پاک‌کن وارد سوارخ بینی شده و موازی با استخوان گونه قرار می‌گیرد؛ سپس درون سوراخ بینی، سر آن به صورت افقی زاویه داده می‌شود. نقطه پایانی آن نیز باید تا جایی که از قبل علامت‌گذاری شده بود، وارد شود.
سپس گوش‌پاک‌کن دوم با همان روش قبل وارد سوراخ بینی می‌شود با این تفاوت که تقریباً 1-5/0 سانتیمتر بیشتر از گوش‌پاک‌کن اول داخل می‌شود. هر زمانی که در مسیر مقاومتی حس شود، گوش‌پاک‌کن خارج می‌گردد. استفاده از گوش‌پاک‌کن دوم اغلب ضروری نیست. در برخی موارد ممکن است سوراخ‌های بینی بیمار فضای کافی برای ورود گوش‌پاک‌کن دوم را نداشته باشد.
اگر SPG تولید کننده یا انتقال دهنده درد باشد، بعد از انجام عملیات باید کاهش درد آشکار باشد. در صورتی که پس از 30-20 دقیقه هیچ نشانه‌ای از انسداد مشاهده نشود یا بیمار هیچ کاهش دردی نداشته باشد، ممکن است نیاز به بی‌حسی موضعی اضافی باشد. این کار با چکاندن مقدار کمی از ماده بی‌حسی موضعی به قسمت پایینی گوش‌پاک‌کن انجام می‌شود. گوش‌پاک‌کن‌ها باید پس از 45 دقیقه و با دقت برداشته شوند حتی اگر هیچ نشانه‌ای از انسداد یا کاهش درد یافت نشود. بروز این مشکل ممکن است بدین دلیل باشد که SPG برای بلوک شدن از طریق این روش بسیار عمیق است و یا این ناحیه اصلاً در انتقال درد نقش نداشته است. با صرف‌نظر کردن از تکنیک داخل بینی، روش Infrazygomatic باید به منظور پیشگیری از وقوع هر دو مورد مزبور انجام شود.

Sphenopalatine-Ganglion-2

روش Infrazygomatic

بلوک SPG به روش Infrazygomatic از لحاظ تکنیکی، یک روش چالش‌برانگیز است و نباید توسط افراد تازه‌کار انجام شود. این روش می‌تواند بدون استفاده از فلوروسکوپی صورت گیرد اما انجام فرآیند، تحت هدایت فلوروسکوپی توصیه می‌شود چرا که احتمال موفقیت عمل و سرعت انجام آن را بهبود می‌بخشد و باعث کاهش عوارض می‌شود. به منظور ثبت علائم حیاتی حین انجام عمل باید از مانیتورهای غیر تهاجمی استفاده شود.
در این روش بیمار به پشت می‌خوابد و پزشک سمتی از صورت که عمل روی آن انجام می‌شود را استریل می‌کند. چشم بیمار در همان طرف صورت باید بدون حفاظ رها شود، این کار به پزشک اجازه می‌دهد که بر تشکیل هماتوم نظارت داشته باشد. عمل با استفاده از دو تصویر فلوروسکوپی آغاز می‌شود در حالی که بریدگی فک پایین و پوست روی آن با ماده بی‌حسی موضعی، بی‌حس شده‌اند.
در این روش، بلوک SPG با استفاده از یک سوزن نخاعی کوتاه و مورب انجام می‌شود که نوک آن با یک زاویه 30 درجه خم شده است. پس از بی‌حسی، یک آنژیوکاتتر وارد پوست می‌شود و پس از آن، سوزن خارج شده در حالی که کاتتر در محل باقی می‌ماند. در این مرحله، یک سوزن با سر ضخیم که مخصوص بلوک عصب است از طریق آنژیوکاتتر وارد می‌شود در حالی که جهت سوزن از طریق تصویر بررسی می‌گردد. هنگامی که سوزن به سمت شاخک میانی حرکت می‌کند، یک تصویر قدامی- خلفی گرفته می‌شود تا در صورت نزدیک شدن نوک سوزن به استخوان فک، پزشک حرکت سوزن را متوقف کند. اگر در هر نقطه‌ای از مسیر مقاومتی احساس شد، سوزن باید خارج شده و تغییر جهت یابد. استفاده از تصاویر مکرر جانبی و قدامی- خلفی برای تغییر جهت سوزن مورد نیاز است. هنگامی که محل صحیح سوزن مشخص شد، 2 میلی‌لیتر ماده بی‌حسی موضعی با یا بدون استروئید تزریق می‌شود.

Sphenopalatine-Ganglion-3

روش رادیوفرکوئنسی

پس از اینکه بلوک SPG با موفقیت تشخیص داده شد،‌ درمان اینترونشنال قابل برنامه‌ریزی است. برای این کار دو انتخاب وجود دارد: Conventional Radiofrequency Lesioning- RFTC و
Pulsed Electromagnetic Field Radiofrequency- P-EMF. در این روش، یک سوزن عایق رادیوفرکوئنسی با سر فعال 3 تا 5 میلیمتری به روش Infrazygomatic قرار داده می‌شود. سپس تحریک حسی با فرکانس 50 هرتز و ولتاژ حداکثر 1 ولت انجام می‌گیرد. چنانچه نوک سوزن مجاور SPG قرار گیرد، بیمار باید پارستزی (خواب رفتگی) را در ریشه بینی حس کند. در حالت ایده‌آل این اتفاق در ولتاژ کمتر از 5/0 ولت رخ می‌دهد. اگر پارستزی در کام (سقف دهان) حس شود، به این معنی است که سوزن در حال تحریک اعصاب کام است و باید تغییر جهت یابد. پارستزی در دندان‌های فک بالا نیز نشان دهنده تحریک اعصاب فک است و جهت سوزن باید تغییر کند. در این روش، تحریک حرکتی ضروری نیست.
پس از اینکه تحریک حسی مناسب حاصل شد،‌ RFTC می‌تواند در دو سیکل با دمای 67 تا 80 درجه سانتیگراد و به مدت 90 ثانیه انجام شود. هر چند پیش از آن 2 تا 3 میلی‌لیتر ماده بی‌حسی موضعی باید تزریق شود. به منظور پیشگیری از ایجاد آسیب‌های غیر عمدی به دیگر عصب‌های نزدیک SPG، یک سوزن با سر فعال 3 میلیمتر، انتخاب بهتری است. در روش P-EMF، اندازه سر فعال سوزن چندان مهم نیست چرا که میدان الکترومغناطیسی از نوک سوزن خارج می‌شود و نه از بدنه آن. در این روش بسته به نظر پزشک، 2 تا 4 تحریک 120 ثانیه‌ای در ولتاژهای 40 تا 42 ولت انجام می‌شود. بی‌حسی موضعی در این روش ضروری نیست. انتخاب یکی از دو روش RFTC یا P-EMF پس از یک بلوک موفقیت‌آمیز، بستگی به تشخیص متخصص درد دارد.


بیشتر بخوانید:

درمان درد های مزمن سر و صورت
درمان دردهای مزمن با امواج رادیویی

کنترل و درمان دردهای مزمن با استفاده از انواع تکنیک‌های نوین و پیشرفته اینترونشنال

اطلاعات بیشتر
برای عضویت در خبرنامه سلامت دکتر باقرزادی،ایمیل خود را وارد کنید

ایمیل شما محافظت میشود
WordPress Backup
Visit Us On TwitterVisit Us On Instagram